Een nalatenschap zonder grenzen
Wat zijn de gevolgen van een emigratie op je nalatenschap? Wie handelt je nalatenschap af, hoe worden je erfgenamen bepaald en waar betalen ze successierechten? Het land waar je woont (of waar je vermogen zit) bepaalt het antwoord op al die vragen.
Daarom zetten we enkele algemene principes van internationale successieplanning voor je op een rij.
Het toepasselijke recht: wie krijgt wat uit je nalatenschap?
Het toepasselijke erfrecht omvat de rechtsregels die bepalen hoe een nalatenschap wordt afgewikkeld. Het geeft onder meer antwoord op vragen over de erfgenamen, de omvang van hun erfaanspraken, de geldigheid van testamenten, de reservataire aanspraken en de wijze waarop de nalatenschap moet worden verdeeld en vereffend. Het toepasselijke erfrecht bepaalt dus welke rechten je echtgenoot of echtgenote, je kinderen en anderen kunnen laten gelden in je nalatenschap, welke spelregels gelden voor een testament en hoe de verdeling concreet gebeurt.
Binnen de Europese Unie wordt deze materie geharmoniseerd aan de hand van een verordening die stelt dat het recht van de laatste gewoonlijke verblijfplaats van de overledene diens nalatenschap zal regelen. Dat heeft tot gevolg dat een emigratie naar een andere Europese lidstaat er veelal toe leidt dat het erfrecht van je nieuwe woonplaats van toepassing is op de verdeling van je nalatenschap. Dit recht zal bepalen welke rechten je echtgenoot of echtgenote, je partner, je kinderen of andere familieleden kunnen doen gelden in je nalatenschap. Het ene rechtsstelsel zal bijvoorbeeld voorzien dat alles naar de langstlevende partner gaat, terwijl het andere rechtsstelsel voorrang geeft aan de kinderen. Als je een testament hebt opgemaakt, kan het toepasselijke recht ook een impact hebben op de interpretatie daarvan. Soms kan het de uitwerking van specifieke bepalingen zelfs verhinderen.
Je behoudt wel altijd de mogelijkheid om de toepassing van het erfrecht van het land van je nationaliteit te vragen. Zo'n keuze moet uitdrukkelijk worden vastgelegd in een testament. Als Belg kan je dus altijd een testament opmaken waarin je de toepassing van het Belgisch erfrecht vraagt, ongeacht je woonplaats bij overlijden. Dat kan bijvoorbeeld belangrijk zijn als je al bepaalde handelingen van successieplanning hebt gesteld voorafgaand aan je overlijden (bv. schenkingen, kanscontracten, maatschappen, etc.) of als je over een Belgische huwelijksovereenkomst beschikt.
Woon je niet langer in de Europese Unie, dan moet het internationaal privaatrecht worden geraadpleegd dat van toepassing is in je nieuwe thuisland. Het internationaal privaatrecht is een geheel van verwijzingsregels die bepalen welk recht moet worden toegepast in een internationale context. Die regels zijn in elk land verschillend. Vaak wordt aangeknoopt bij je laatste verblijfplaats, je nationaliteit of het land waarmee je de nauwste band hebt.
Welke notaris handelt je nalatenschap af?
In België zal een notaris kennisnemen van een overlijden en samenkomen met de familie om het testament van de overledene door te nemen, de nalatenschap te vereffenen en verdelen en de aangifte nalatenschap in te dienen. Een Belgische notaris is echter enkel bevoegd als je op het ogenblik van overlijden ook je laatste woonplaats in België had. Als dat niet het geval is, zal de notaris (of diens equivalent) van je nieuwe woonland het dossier behandelen. Dat kan soms praktische moeilijkheden met zich meebrengen, bijvoorbeeld wanneer je kinderen of andere erfgenamen nog wel in België wonen en zich moeten richten tot een buitenlandse instantie.
Zelf heb je in de meeste gevallen niet de mogelijkheid om op voorhand vast te leggen dat een Belgische notaris bevoegd is om je nalatenschap af te handelen, maar je erfgenamen kunnen na je overlijden wel enkele stappen zetten om alsnog een Belgische notaris te vatten. Het is dan ook belangrijk dat zij op de hoogte zijn van die mogelijkheden.
Hoeveel successierechten betaal je?
Na je overlijden zullen je erfgenamen in de meeste landen successierechten moeten betalen op het vermogen dat zij uit je nalatenschap verkregen hebben. Deze fiscale materie wordt niet gecoördineerd op internationaal niveau.
Elk land hanteert dus eigen aanknopingspunten voor de heffing van erfbelasting. Waar het ene land aanknoopt bij de woonplaats van de erflater om successierechten te heffen, zal een ander land kijken naar de woonplaats van de verkrijger of naar de ligging van de betrokken goederen.
Daarnaast heeft elk land een eigen regime van erfbelasting. In landen zoals Portugal, Zwitserland, Italië en Zweden is er doorgaans geen sprake van erf- of schenkbelasting, terwijl andere landen zoals Frankrijk, Spanje, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten wel successierechten kennen.
Elk internationaal aanknopingspunt in de samenstelling van je gezin of je vermogen kan dus aanleiding geven tot de heffing van erfbelasting in het buitenland.
Betekent dat altijd een dubbele taxatie? Gelukkig niet. Wat successierechten betreft, voorziet de toepasselijke Belgische wetgeving in een intern verrekeningsmechanisme. Wanneer in het buitenland erfbelasting verschuldigd is op het vermogen van een erflater die ten tijde van het overlijden in België woonde, zal in België een vermindering worden toegekend op de verschuldigde successierechten, ten belope van de in het buitenland betaalde belasting op hetzelfde goed. Let wel: zo'n verrekeningsmechanisme bestaat niet in alle landen.
België:
In België wordt aangeknoopt bij de woonplaats van de erflater ten tijde van het overlijden. Als de erflater op het ogenblik van overlijden inwoner is van één van de Belgische Gewesten, is dat Gewest bevoegd om de wereldwijde nalatenschap te belasten, ongeacht de ligging van de goederen of de woonplaats van de verkrijgers. België belast dus ook de buitenlandse vakantiewoning, de Zwitserse beleggingsportefeuille, aandelen van een Amerikaanse vennootschap, enzovoort.
Als je bij je overlijden niet langer in België woont, zal enkel nog het vastgoed dat je privé aanhoudt en dat in België gelegen is, in België belast worden. De belasting van je overige onroerende goederen en roerend vermogen wordt dan bepaald door het land waar je woonachtig bent, of desgevallend het land waar je erfgenamen wonen of de goederen gelegen zijn.
In sommige landen kan de successiedruk zwaarder doorwegen dan in België. Dat is bijvoorbeeld het geval in Frankrijk, waar de tarieven van de erfbelasting hoger liggen dan in België. Na een emigratie naar het Verenigd Koninkrijk kijk je aan tegen een vast tarief van 40% successierechten zodra de wereldwijde nalatenschap meer waard is dan £325.000. Er zijn ook regio's in Spanje waar de successiedruk hoger ligt dan in België.
Een casus ter illustratie
Tot slot illustreren we het voorgaande graag aan de hand van een korte casus.
Stel: de heer en mevrouw Rogge zijn gehuwd en hebben drie meerderjarige kinderen. Om professionele redenen zijn ze destijds verhuisd naar Portugal, waar ze op hun oude dag nog steeds wonen. Twee kinderen wonen in België, één kind woont intussen in Frankrijk. Het vermogen van het echtpaar bestaat voornamelijk uit roerende goederen (beleggingen en spaargelden), maar ook uit een opbrengsteigendom in België en een vakantiewoning in Frankrijk.
Stel: de heer Rogge overlijdt.
Vooreerst is het belangrijk te weten dat de Portugese notaris bevoegd zal zijn om het dossier te behandelen, aangezien Portugal de laatste gewoonlijke verblijfplaats van de heer Rogge was. Bij gebrek aan testament en rechtskeuze zal het Portugees erfrecht van toepassing zijn op de vereffening en verdeling van de nalatenschap.
Het Portugees recht stelt dat de langstlevende echtgenote recht heeft op minimaal een kwart van de nalatenschap en dat de rest verdeeld wordt onder de kinderen in gelijke delen. Opdat deze rechten ook in België en Frankrijk kunnen worden uitgeoefend, zal de Portugese notaris een Europese erfrechtverklaring moeten opmaken. Dat is een officieel document waarmee erfgenamen, legatarissen of executeurs in alle EU-lidstaten kunnen aantonen wie zij zijn en welke rechten zij hebben in een nalatenschap met een grensoverschrijdend karakter.
In Portugal zelf zal geen erfbelasting verschuldigd zijn, want er geldt een vrijstelling tussen echtgenoten, ouders en kinderen. Toch is het belangrijk om te weten dat zowel Frankrijk als België successierechten zullen heffen op de overdracht van het Frans en Belgisch vastgoed. In beide landen zal een fiscale aangifte moeten worden ingediend.
Bovendien heft Frankrijk ook successierechten in hoofde van de erfgenamen die ten tijde van de verkrijging in Frankrijk wonen. Dat betekent dat het kind dat in Frankrijk woont ook een bijkomende aangifte zal moeten indienen en in Frankrijk erfbelasting zal moeten betalen op de totaliteit van de goederen die hij uit de nalatenschap van zijn vader krijgt.
Deze casus toont aan dat het zinvol kan zijn om je successieplanning al onder de loep te nemen voorafgaand aan een emigratie. Vaak is het aangewezen om al schenkingen te doen tijdens je verblijf in België, waarbij je gebruik kunt maken van de lagere tarieven in de schenkbelasting, of om een testament op te maken voor je vertrek.
Meer info: legacy-advocaten.be
